Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (Nghị quyết 57) khẳng định: Trân trọng từng phát minh, sáng chế, cải tiến kỹ thuật, sáng kiến, dù là nhỏ nhất… Điều đó cho thấy, đổi mới sáng tạo không chỉ bắt đầu từ phòng thí nghiệm mà từ thực tiễn sản xuất, đời sống. Sáng kiến vì vậy trở thành hình thức thể hiện trực tiếp, linh hoạt của đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, giá trị của sáng kiến không nằm ở ý tưởng đơn thuần mà được đo bằng hiệu quả áp dụng và khả năng nhân rộng – tiêu chí cốt lõi để đánh giá mức độ đóng góp đối với phát triển kinh tế – xã hội.

Phong trào sáng kiến lan tỏa mạnh mẽ, tạo giá trị thực tiễn

Quán triệt tinh thần các nghị quyết của Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết 57, tỉnh Hà Tĩnh đã chủ động cụ thể hóa bằng cơ chế, chính sách và giải pháp đồng bộ, từng bước tạo chuyển biến tích cực trong hoạt động sáng kiến, sáng chế.

Hội thi Sáng tạo kỹ thuật tỉnh được tổ chức 5 lần với 256 giải pháp tham gia, 84 giải pháp đạt giải, trong đó có 5 giải pháp đạt giải toàn quốc; Cuộc thi sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng thu hút gần 1.000 ý tưởng, với 270 giải pháp đạt giải cấp tỉnh và 24 giải pháp đạt giải quốc gia; Cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật học sinh trung học thu hút hơn 1.100 đề tài, với 500 giải pháp đạt giải cấp tỉnh và 16 giải pháp đạt giải quốc gia. Trong đó có nhiều giải pháp đạt giải cấp tỉnh, toàn quốc đã được ứng dụng thành công trong thực tế như “Áp dụng kỹ thuật đo áp lực nội sọ qua Catheter não thất ở bệnh nhân xuất huyết não tiên phát” của bác sĩ Hoàng Quang Trung và cộng sự, Bệnh viện Đa khoa Hà Tĩnh; giải pháp “Ứng dụng kỹ thuật siêu âm chẩn đoán gãy xương sườn và sụn sườn trong chấn thương ngực kín” của nhóm tác giải tại Bệnh viện Đa khoa Thành phố Hà Tĩnh; giải pháp Lò nhiệt phân sản xuất than sinh học và giấm gỗ phục vụ sản xuất nông nghiệp theo hướng bền vững của TS. Trần Viết Cường, Trường Đại học Hà Tĩnh, v.v.

Hoạt động đánh giá hiệu quả áp dụng, khả năng nhân rộng của sáng kiến; hiệu quả áp dụng và phạm vi ảnh hưởng của đề tài khoa học trên địa bàn tỉnh đã được đổi mới toàn diện. Sở Khoa học và Công nghệ đã tham mưu UBND tỉnh ban hành Quyết định số 34/2022/QĐ-UBND ngày 30/11/2022 bãi bỏ Quyết định số 01/2015/QĐ-UBND ngày 12/01/2015 về Quy định chi tiết và hướng đẫn thi hành Điều lệ Sáng kiến trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh. Sở Khoa học và Công nghệ Hà Tĩnh cũng tham mưu ban hành Quyết định thành lập và Quy chế hoạt động của Hội đồng đánh giá hiệu quả áp dụng, khả năng nhân rộng, phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến, đề tài khoa học cấp tỉnh. Bên cạnh đó, hệ thống văn bản hướng dẫn về xét công nhận sáng kiến; đánh giá hiệu quả áp dụng, khả năng nhân rộng, phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến, đề tài khoa học cũng được ban hành, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Giai đoạn 2023-2025, đã có 470 hồ sơ sáng kiến, đề tài khoa học theo các lĩnh vực và gửi các sở, ngành để tổ chức thẩm định. Trên cơ sở đó, Chủ tịch UBND tỉnh đã ban hành quyết định công nhận hiệu quả áp dụng, khả năng nhân rộng, phạm vi ảnh hưởng cấp tỉnh đối với 197 sáng kiến, đề tài khoa học đạt yêu cầu, qua đó góp phần nâng cao chất lượng công tác xét công nhận và thúc đẩy lan tỏa các kết quả sáng tạo vào thực tiễn.

Đặc biệt, qua 7 lần tổ chức, Cuộc thi khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tỉnh đã lựa chọn được 306 ý tưởng, dự án tiềm năng, trong đó 72 dự án được lựa chọn trao giải, trong đó 58 dự án đã bước ra thị trường và thương mại hóa thành công. Nhiều sản phẩm đạt chuẩn Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) 3 – 4 sao; nhiều dự án đạt doanh thu cao, trong đó có dự án đạt doanh thu khoảng 10 tỷ đồng/năm, một số sản phẩm đã xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc tạo dựng được uy tín, thương hiệu, mở rộng thị trường trong và ngoài tỉnh; đồng thời đã hình thành 35 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và 25 cơ sở sản xuất – kinh doanh mới.

Nhiều sáng kiến có tính ứng dụng cao được triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất, cải thiện môi trường và chất lượng dịch vụ công. Đặc biệt, lực lượng “nhà sáng chế không chuyên” gồm nông dân, công nhân, giáo viên, học sinh ngày càng khẳng định vai trò với nhiều giải pháp xuất phát từ thực tiễn như máy đào ao đa năng, máy đóng gạch không nung, giải pháp chống sạt lở bờ biển… mang lại hiệu quả kinh tế – xã hội thiết thực.

Bên cạnh đó, nhiều học sinh Hà Tĩnh khẳng định năng lực sáng tạo với các đề tài đạt giải cao cấp quốc gia, tiêu biểu là sản phẩm ứng dụng công nghệ hỗ trợ người khuyết tật, giám sát học tập, chăm sóc sức khỏe, góp phần lan tỏa tinh thần nghiên cứu khoa học trong thế hệ trẻ.

Phong trào sáng kiến không chỉ dừng ở phát hiện, tôn vinh mà từng bước gắn với ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa, qua đó góp phần hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cấp địa phương theo hướng ngày càng thực chất, hiệu quả.

Các kết quả trên cho thấy phong trào sáng kiến không chỉ gia tăng về số lượng mà còn cải thiện rõ rệt về chất lượng, từng bước chuyển từ ý tưởng sang ứng dụng thực tiễn.

Nâng cao hiệu quả áp dụng và khả năng nhân rộng sáng kiến nhằm tạo động lực tăng trưởng bền vững

Bên cạnh kết quả đạt được, hoạt động sáng kiến trên địa bàn tỉnh vẫn còn một số hạn chế. Công tác đánh giá hiệu quả áp dụng và khả năng nhân rộng ở cơ sở còn lúng túng, thiếu tiêu chí định lượng cụ thể, dẫn đến việc xác nhận trong một số trường hợp chưa phản ánh đúng giá trị thực tiễn. Việc nhân rộng giải pháp hiệu quả còn hạn chế, chưa gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp và thị trường, làm giảm khả năng lan tỏa. Ở một số nơi, nhận thức về vai trò của sáng kiến chưa đầy đủ, vẫn coi đây là tiêu chí phục vụ thi đua, khen thưởng hơn là công cụ nâng cao hiệu quả công việc. Bên cạnh đó, cơ chế hỗ trợ chưa đủ mạnh và đồng bộ, nhất là trong thương mại hóa, bảo hộ sở hữu trí tuệ và phát triển thị trường cho sản phẩm sáng tạo.

Để khắc phục những “điểm nghẽn” này, cần triển khai đồng bộ giải pháp với quyết tâm cao và cách làm thực chất. Trước hết, tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng đột phá, tạo môi trường thuận lợi cho sáng kiến phát triển và được ứng dụng rộng rãi. Đồng thời, chuẩn hóa quy trình, nâng cao chất lượng đánh giá hiệu quả áp dụng theo hướng cụ thể, định lượng, bảo đảm khách quan. Cùng với đó, đẩy mạnh kết nối giữa các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy chuyển giao, nhân rộng và thương mại hóa sáng kiến có giá trị; chú trọng phát triển nguồn nhân lực sáng tạo, hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo trong toàn xã hội; tăng cường truyền thông, tôn vinh kịp thời các điển hình để lan tỏa tinh thần sáng tạo.

Tinh thần Nghị quyết 57 khẳng định: phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải dựa trên việc phát huy tối đa trí tuệ và sức sáng tạo của toàn dân. Đối với Hà Tĩnh, thúc đẩy hoạt động sáng kiến, nâng cao chất lượng đánh giá hiệu quả áp dụng và khả năng nhân rộng là con đường ngắn để chuyển hóa tri thức thành động lực phát triển. Nhân Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam (18/5), cần tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động của các cấp, ngành, mỗi cán bộ, đảng viên và người dân về vai trò của sáng kiến. Khơi dậy mạnh mẽ tinh thần sáng tạo, đưa khoa học và công nghệ trở thành động lực nội sinh, góp phần xây dựng Hà Tĩnh phát triển nhanh, bền vững và giàu bản sắc./.